PROGRAM ROZWOJU BIBLIOTEK
Nagrodzono niezwykłe bibliotekarki
Nagrodzono niezwykłe bibliotekarki

Podczas Kongresu Kobiet, który odbył się w dniach 11-12 września w Warszawie, nagrodzono zwyciężczynie IV edycji Konkursu Stypendialnego im. Olgi Rok. Laureatki otrzymały stypendia z rąk Minister Edukacji Joanny Kluzik-Rostkowskiej oraz Pawła Łukasiaka Prezesa Akademii Rozwoju Filantropii w Polsce. Polsko-Amerykańska Fundacja Wolności jest partnerem wspierającym przedsięwzięcia.

Blisko 1300 tabletów trafi do bibliotek
Blisko 1300 tabletów trafi do bibliotek

Blisko 1300 tabletów wraz z pakietem edukacyjnym trafi do 318 bibliotek, które wyłonione zostały w konkursie „Tablety w Twojej Bibliotece” organizowanym w ramach Programu Rozwoju Bibliotek.

Piąty Kongres Bibliotek Publicznych
Piąty Kongres Bibliotek Publicznych

Pod hasłem „Cała naprzód” w dniach 20-21 października w Muzeum Historii Żydów Polskich w Warszawie odbywał się piąty ogólnopolski Kongres Bibliotek Publicznych, w którym udział wzięło ponad 300 osób związanych z bibliotekami, a wśród nich przede wszystkim bibliotekarze z małych miejscowości oraz przedstawiciele organizacji pozarządowych. Gościem specjalnym Kongresu był Minister Jacek Michałowski, Szef Kancelarii Prezydenta RP.

Program został skierowany do bibliotek publicznych wraz z filiami w gminach wiejskich, wiejsko-miejskich oraz w miastach do 20 tysięcy mieszkańców. Jego główny cel to wspieranie bibliotek w przekształcaniu się w nowoczesne, wielofunkcyjne centra dostępu do informacji, kultury i edukacji, animujące także aktywność obywatelską. Dzięki wsparciu, jakie otrzymało blisko 4 tysiące placówek bibliotecznych, mieszkańcy wsi i małych miast zyskali szansę na poprawę jakości swojego życia. Istotną częścią programu jest wzmacnianie kompetencji i prestiżu zawodowego bibliotekarzy.

Do kwietnia 2015 roku Program Rozwoju Bibliotek (PRB) był prowadzony w ramach partnerstwa Polsko-Amerykańskiej Fundacji Wolności oraz Fundacji Billa i Melindy Gatesów. Stanowił on część szerszego przedsięwzięcia „Global Libraries”; w wybranych krajach Fundacja Gatesów tworzyła partnerstwa w celu zapewnienia obywatelom bezpłatnego dostępu do technologii informacyjnych i komunikacyjnych poprzez sieć bibliotek publicznych.

W 2008 roku PAFW powołał do życia Fundację Rozwoju Społeczeństwa Informacyjnego, z którą wspólnie opracował szczegółowy plan wsparcia dla polskich bibliotek, poprzez m.in. zapewnienie im sprzętu komputerowego i oprogramowania, a także organizację szkoleń dla bibliotekarzy. PAFW podpisał wówczas również Porozumienie o Współpracy z Ministerstwem Kultury i Dziedzictwa Narodowego, które uruchomiło wieloletni program „Biblioteka+” realizowany przez Instytut Książki. Cele obydwu przedsięwzięć były zbliżone, stąd Fundacja oraz MDKiN zamierzały tak je kształtować, aby mogły się wzajemnie wzmacniać i uzupełniać.

Właściwa realizacja Programu Rozwoju Bibliotek rozpoczęła się w 2009 roku. Nabór uczestników odbywał się w drodze konkursu w trzech rundach. Do pierwszej rundy zakwalifikowano 1873 placówki biblioteczne. W drugiej rundzie, w 2011 roku, programem objęte zostały kolejne 1454 placówki. W 2013 roku odbył się nabór do trzeciej rundy, której realizacja było możliwa dzięki efektywnemu zarządzaniu środkami przekazanymi przez Fundację Gatesów oraz dodatkowemu wkładowi finansowemu PAFW. Łącznie programem objęto 3808 placówek bibliotecznych z ponad 1250 gmin, co stanowi blisko 60 procent bibliotek zlokalizowanych na terenach wiejskich i w małych miastach.

Uczestnicy programu otrzymali wsparcie merytoryczne poprzez szkolenia (m.in. warsztaty planowania pracy biblioteki, szkolenia informatyczne i specjalistyczne profilujące dalszy rozwój biblioteki, z uwzględnieniem potrzeb lokalnej społeczności) oraz wsparcie technologiczne w postaci nowoczesnego sprzętu komputerowego (komputerów stacjonarnych, laptopów, tabletów, urządzeń wielofunkcyjnych, drukarek, projektorów multimedialnych i aparatów cyfrowych), a także oprogramowanie przekazane bezpłatnie przez firmę Microsoft. Placówki biblioteczne miały również możliwość aplikowania o granty na dofinansowanie działań ujętych w planach rozwoju bibliotek, wzbogacających oraz rozszerzających ich ofertę, np. o kursy z obsługi komputera i Internetu, spotkania z ciekawymi ludźmi, czy organizację wystaw. Ponadto mogły uzyskać finansowanie na organizację spotkań współpracujących ze sobą placówek, celem integracji lokalnego środowiska bibliotekarzy i wymiany doświadczeń. W efekcie biblioteki pełnią obecnie w swoich miejscowościach funkcję „trzeciego miejsca” – miejsca spotkań otwartego dla wszystkich.

Program wsparło Krajowe Partnerstwo na Rzecz Rozwoju Bibliotek, w skład którego weszło ponad stu przedstawicieli świata nauki, sztuki, gospodarki, mediów, polityki oraz sektora pozarządowego. Ponadto FRSI zawarła 16 porozumień regionalnych z władzami wojewódzkimi w całej Polsce, których celem jest promocja idei modernizacji bibliotek publicznych w małych miejscowościach. Partnerstwa na rzecz rozwoju bibliotek zawierane były także na poziomie gmin. Mają one formułę otwartą, uczestniczą w nich samorządy i inne instytucje ważne dla życia lokalnego – szkoły, organizacje pozarządowe, podmioty gospodarcze, media, a także lokalni liderzy.

Promocji bibliotek służyły kampanie społeczne, takie jak ogólnopolska akcja „Biblioteka. Miejsce czytania, miejsce działania”, konkurs internetowy „Spotkajmy się w bibliotece”, czy odbywający się od 2010 roku doroczny ogólnopolski kongres bibliotek publicznych, z każdorazowym udziałem ponad 400 uczestników, przede wszystkim z małych miejscowości. Rozwijana jest także inicjatywa LABiB obejmująca sieć kilkudziesięciu bibliotekarzy-innowatorów, którzy za pośrednictwem portalu społecznościowego LABIB.pl upowszechniają dobre praktyki działań podejmowanych przez biblioteki.

W działalność na rzecz placówek bibliotecznych włączone były organizacje trzeciego sektora, m.in. Centrum Edukacji Obywatelskiej, Fundacja Ośrodka KARTA, Fundacja Rozwoju Dzieci im. J. A. Komeńskiego oraz Towarzystwo Inicjatyw Twórczych „ę”. Przygotowały one dla bibliotek ciekawe propozycje wspólnego działania i poszerzania ich usług w ramach oferty „Organizacje pozarządowe bibliotekom”. Program Rozwoju Bibliotek obejmował również inicjatywy mające na celu wzmocnienie całego systemu bibliotecznego, m.in. poprzez współpracę z Biblioteką Narodową, wojewódzkimi bibliotekami publicznymi oraz Stowarzyszeniem Bibliotekarzy Polskich.

W 2012 roku Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego, Ministerstwo Administracji i Cyfryzacji, FRSI oraz Orange Polska zawarły istotne dla Programu Rozwoju Bibliotek porozumienie przedłużające na kolejne trzy lata wspólne działania na rzecz internetyzacji bibliotek publicznych w Polsce, które po raz pierwszy zostało podpisane w 2009 roku. Orange Polska zobowiązała się wtedy zapewnić wszystkim bibliotekom publicznym w Polsce bezpłatne podłączenie do Internetu w technologii kablowej bądź w systemie bezprzewodowym o najwyższej możliwej przepływności łącza w danej lokalizacji, a także zwolnienie z opłat abonamentowych. Z oferty tej skorzystało łącznie ok. 3500 placówek bibliotecznych.

W 2012 roku, za realizację PRB, Fundacja Rozwoju Społeczeństwa Informacyjnego otrzymała "E-Inclusion Award 2012", przyznawaną przez Komisję Europejską w konkursie promującym dobre praktyki w korzystaniu z nowoczesnych technologii informacyjnych i komunikacyjnych oraz przeciwdziałaniu wykluczeniu cyfrowemu.

Po trzech latach realizacji programu Pracowania Badań i Innowacji Społecznych „Stocznia” przeprowadziła badania ilościowe i jakościowe w gminach objętych programem, aby zdiagnozować, jakie korzyści przynosi Polakom korzystanie z bibliotek. Wyniki badań przedstawione zostały w raporcie „Po co Polakom biblioteki?”. Wpływ programu na uczestniczące w nim biblioteki został również przeanalizowany w oparciu o dane Głównego Urzędu Statystycznego i opisany w badaniu „Co się zmieniło w bibliotekach”, opublikowanym w 2014 r. Jego wyniki pokazały, między innymi, że biblioteki coraz częściej pełnią funkcję "trzeciego miejsca" – przyjaznego, otwartego dla wszystkich, a także stały się ważnym miejscem dostępu do nowych technologii – aż 37 procent użytkowników komputerów w placówkach bibliotecznych po raz pierwszy skorzystało z Internetu właśnie w bibliotece.

PRB był dotychczas finansowany głównie z grantu w wysokości 31 milionów dolarów, przekazanego Polsko-Amerykańskiej Fundacji Wolności przez Fundację Gatesów. Firma Microsoft przekazała bezpłatnie bibliotekom – zarówno uczestnikom, jaki i placówkom nie biorącym udziału w Programie Rozwoju Bibliotek – oprogramowanie o łącznej wartości ok. 18 milionów dolarów. Realizacja programu we współpracy z Fundacją Gatesów zakończyła się w marcu 2015 roku.

 

Wsparcie dla bibliotek jest kontynuowane w ramach strategii umacniania trwałości efektów Programu Rozwoju Bibliotek. Służy to utrwaleniu zmian w sposobie funkcjonowania polskich bibliotek publicznych, w szczególności na terenach wiejskich i w małych miastach, aby jeszcze silniej przyczyniały się do rozwoju lokalnych społeczności, a także wzmocnieniu długofalowych efektów, takich jak upowszechnienie nowoczesnych technologii informacyjno-komunikacyjnych, ułatwienie mieszkańcom małych miejscowości dostępu do informacji, wiedzy, kultury i edukacji oraz pobudzanie do aktywności społecznej. Działania podejmowane obecnie w ramach programu obejmują szkolenia i kursy e-learningowe dla pracowników bibliotek oraz ich lokalnych partnerów, granty na poszerzenie możliwości technologicznych wybranych placówek bibliotecznych, wspieranie sieciowania i współpracy dla rozwoju społeczności lokalnej, a także tworzenie i rozwijanie inkubatorów innowacji bazujących na infrastrukturze bibliotek.
 

Dotacja PAFW wyniosła 4.056.054 USD, w tym na ostatnia edycję 178.822 USD.
 

Realizator programu:
Fundacja Rozwoju Społeczeństwa Informacyjnego (FRSI)
ul. Kopernika 17, 00-359 Warszawa
tel.: (22) 123 90 20
www.frsi.org.pl
www.biblioteki.org

 

Osoba odpowiedzialna w PAFW:
Joanna Lempart-Winnicka (Dyrektor Programowy)